YURTDIŞI BORÇLANMADA ZORUNLU GÖÇ  

Kaydet
I-GİRİŞ:Bulgaristan’da yaşayan Türk soylu vatandaşlarımız soykırım sonucu Türkiye’ye göç etmek zorunda bırakılmışlardır.
Bu vatandaşlarımız Bulgaristan’da geçen çalışma hayatına ait süreleri Türkiye ile Bulgaristan arasında Sosyal Güvenlik Sözleşmesi olmadığından ileride emekli olacakları yaşlarda ve sürelere de sorunlar yaşamaya başladılar.Türkiye’de çalışmaya başladıkları  süreler ilk giriş tarihi olarak kabul edildiğinden bu kişiler emekli planlamalarını yapmaları sorun oluyordu.İlerleyen yaşlarından dolayı işverenleri tarafından işten çıkartıldıklarından emekli olamamanın sıkınılarını yaşıyorlardı.

II-BORÇLANMA ESASLARI:
3201 sayılı  Kanuna eklenen 6’ıncı geçici maddesinde ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmamış ülkelerden (Bulgaristan) 01.01.1989 tarihinden 08.05.2008 tarihine kadar zorunlu göçe tabi olanlar daha sonra Türk Vatandaşlığına geçenlerin  önceden bulundukları ülkede geçen çalışma sürelerini yada hizmetlerini borçlanma yolu ile değerlendirilmesi imkanı sağlanmıştır.
Borçlanma hakkından yararlandırılabilmek için;

1- 01/01/1989 tarihinden 08/05/2008 tarihine kadar geldikleri ülke tarafından zorunlu göçe tabi tutulmuş olmaları,
2- Zorunlu göçten sonra Türk vatandaşı olup, Türkiye’de  ikamet ediyor olmaları,
3-01/07/1976 tarihli ve 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç,Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanuna göre bağlanan aylıklar da dahil olmak üzere sosyal güvenlik kuruluşlarından gelir ve aylık almamaları,
4- Geldikleri ülkedeki çalışma sürelerini belgelendirmeleri,
5- Borçlanma için yazılı başvuruda bulunmaları,
6- Tebliğ edilen borç miktarını üç ay içinde ödemeleri, şarttır.

III-ZORUNLU GÖÇ İFADESİ:
Bulgaristan’dan Ülkemize gelen Türk Soylu vatandaşlarımızın iskanı ile ilgili olarak bu ülkeden göç edenlere ”zorunlu göç” ifadesi kullanılmıştır.Bu ülkeden göç ederek  gelen vatandaşlarımız, yukarıdaki şartları yerine getirmek kaydıyla yararlanabileceklerdir.
a)T.C. Kimlik numarası ile Nüfus ve Vatandaşlık Genel Müdürlüğünün Kimlik Paylaşım Sisteminden Kurumca yapılacak sorgulama sonucunda vukuatlı nüfus kayıt örneğinde “….. tarih ve …. Sayılı Bakanlar Kurulu kararı ve 2510 (veya 5543) sayılı İskan Kanununa istinaden Türk vatandaşlığına alınmıştır” ibaresi bulunanlar için ayrıca zorunlu göçe tabi tutulduklarını belgelendirme koşulu aranmaz.
b)Nüfus kayıtlarında bu şekilde ibare bulunmuyorsa ilgililerden bu ibarenin nüfus kayıtlarına işlenerek temin edilecek olan vukuatlı nüfus kayıt örneği veya “Uyrukluk ve Aile Kütüğünde Kayıt Bildirgesi”nin Kuruma ibrazı istenmelidir.(İlk göç ettiklerinde kendilerine verilen Muhacır Belgeleri önem taşımaktadır.)

IV-KİMLİK BİLGİLERİ SORUNU,BORÇLANMA DA GEÇEN SÜRELER:
Borçlanma için müracaat edenler TC Vatandaşı olduklarında Kimlik bilgileri ile,Bulgaristan’da düzenlenen kimlik bilgileri karşılaştırılacaktır. Bulgaristan’dan temin edilen ve Türkiye’de yeminli tercüme bürolarınca, çevirisi yapılmış hizmet belgesi ile Türkiye’deki nüfus kayıtlarında ad ve soyadı yönünden farklılık bulunması halinde, ilgiliden isim değişikliğini gösteren nüfus müdürlüğünden onaylı bir belgenin de SGK’na verilmesi talep edilir.Çift taraflı vatandaş olanlar da bu borçlanma hakkından faydalanacaklardır.Bulgaristan’da geçen çalışma süreleri belgelendirilecek,çalışılmayan boşta geçen süreler borçlanma yapamayacaklar. Ev kadını olarak geçen süreler, borçlanma kapsamı dışında tutulacaktır.
V-ZORUNLU GÖÇ DE KİMLER BORÇLANMA YAPAMAZ:
1-2022 sayılı  Kanun dahil sosyal güvenlik kurumlarından gelir ve aylık alıp alanlar,
2-Malullük aylığı bağlatacaklar,
3-Ölüm aylığı  bağlanmasında hak sahipleri,
bu şekilde borçlanılan hizmetler dikkate alınmaz. Bulgaristan’da geçen hizmet sürelerinin hak sahiplerince borçlanmasına ilişkin talepleri de kabul edilmez
Ancak, borçlanma hakkından yararlanarak yaşlılık aylığı bağlanan sigortalının ölümü halinde, hak sahiplerine ölüm aylığı bağlanabilir.

VI-BORÇLANMA MİKTARLARI:
a)1.10.2008 Tarihinde sonra borçlanma müracaatı  yapan 4-1(a) sigortalıları ve 4-1(b) sigortalıları  için Borçlanma Miktarları:
Başvuru tarihindeki 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası  Kanununun 82 nci maddesinde belirtilen prime esas asgari ve azamî  günlük kazanç arasında seçilecek günlük kazancın yüzde 32’si, borçlanılacak her bir gün için tahakkuk ettirilen borç tutarıdır. Kuruma ödenecek olan borçlanma tutarı, başvuru tarihinde geçerli olan günlük prime esas kazancın alt ve üst sınırları arasında kalmak kaydıyla başvuru sahibince seçilen kazancın yüzde 32’sinin borçlanılmak istenen gün sayısı ile çarpımı kadardır.Başvuru tarihi, borçlanma talebine ilişkin dilekçenin SGK kayıtlarına geçtiği tarihtir. Ancak, taahhütlü, iadeli taahhütlü veya acele posta olarak gönderilen yurtdışı borçlanma taleplerinde, dilekçenin postaya verildiği tarih, başvuru tarihi olarak kabul edilir.08.05.2008 tarihinde Bağ-Kur’a tabi 1479 ve 2926 sayılı yasa kapsamında borçlanma yapanlar için basamak intibaklarını ve farklarını  ödemeleri gerekecektir.
b) Devlet Memurları  açısından borçlanma miktarları:
Yurtdışında geçen süreleri bulananların borçlanma miktarlarının hesabında, 2008 yılı Ekim ayı başından önce veya sonra ilk defa devlet memuriyetine başlayanlar yönünden farklılık göstermektedir.
1.2008 yılı Ekim ayı başından önce başlaması nedeniyle 5434 sayılı Kanuna tabi iştirakçi olanların borçlanma tutarı ilgililerin Türkiye’den ayrılmadan önce Sandığa tabi hizmetlerinden en son bıraktıkları derece ve kademelerine yurtdışında geçirdikleri ve borçlanmak istedikleri sürenin her üç yılına bir derece ve her yılına bir kademe verilmek ve öğrenim durumları itibariyle 657 sayılı Kanunun 36 ncı maddesindeki yükselebilecekleri dereceleri geçmemek üzere tespit edilecek derece, kademe ve ek göstergeleri ile emekli keseneğine esas aylığın hesabına ait tüm unsurların toplamının başvuru tarihinde yürürlükte olan katsayı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarlar esas alınarak, yine o tarihteki kesenek ve karşılık oranlarına göre,
2.2008 yılı Ekim ayı başından sonra başlaması nedeniyle 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci maddesinin (c) bendi kapsamında sigortalı olanların borçlanma miktarı, başvuru tarihinde geçerli olan günlük prime esas kazancın alt ve üst sınırları arasında kalmak kaydıyla ilgili tarafından seçilen kazancın yüzde 32’sinin borçlanılmak istenen gün sayısı ile çarpımı sonunda,hesaplanır.

VII- BORÇLANILAN SÜRELERİN DEĞERLENDİRİLMESİ:
Türkiye’de sosyal güvenlik kanunlarına tabi hizmetleri olanların, borçlandıkları  gün sayısı, prim ödeme gün sayıları veya hizmetlerine eklenir. Sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki süreler borçlanılmış ise sigortalılığın başlangıç tarihi, borçlanılan gün sayısı kadar geriye götürülür.  Aynı şekilde Türkiye’de sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi hizmeti bulunmayan istek sahiplerinin sigortalılıklarının başlangıç tarihi de, borçlarını tamamen ödedikleri tarihten borçlanılan gün sayısı kadar geriye götürülmek suretiyle tespit edilir. Birden fazla yurtdışı hizmet borçlanması yapılması durumunda da sigortalılık süresi başlangıcı borcun en son ödendiği tarihten borçlanılan toplam gün sayısı kadar geriye götürülerek belirlenir.Yurtdışı  hizmet borçlanmasına ait sürelerin 5510 sayılı Kanuna göre hangi sigortalılık haline göre geçmiş sayılacağının belirlenmesinde; Türkiye’de sigortalılık varsa borçlanma talep tarihindeki en son sigortalılık haline göre, sigortalılık yoksa 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında geçmiş hizmet süresi olarak kabul edilir

VIII-BORÇLANILAN TUTARIN ÖDENME SÜRESİ:
08/05/2008 tarihinden sonra yapılan borçlanma başvurularında tahakkuk ettirilen prim borcunun tebliğ edildiği tarihten itibaren üç ay içinde ödenmesi gerekmektedir. Tahakkuk ettirilen borç tutarı, ilgiliye iadeli taahhütlü olarak tebliğ  edilir. Posta alındısının ilgiliye teslim edildiği tarih, borcun tebliğ tarihidir. Borcun, yukarıda belirtilen tebliğ tarihinden itibaren üç ay içinde ödenmemesi halinde, borçlanma işlemi geçersiz sayılır. Üç aylık süre içerisinde borcun bir kısmının ödenmesi halinde, ödenen miktara isabet eden süre geçerli sayılır. Borcun bir kısmını veya tamamını ödemeyenlerin, bu sürelerinin 3201 sayılı Kanuna göre değerlendirilmesi, yeniden yazılı başvuruda bulunmaları ve tahakkuk eden borç miktarını süresi içinde ödemeleri şartına bağlıdır.

IX-BORÇLANMA TUTARLARININ İADE EDİLMESİ:
Borçlanmadan sonradan vazgeçenler ile yapılan borçlanma sonrasında aylık bağlanması için gerekli şartları yerine getirmeyenlere ve bunların varislerine talepleri üzerine yaptıkları ödemeler, faizsiz olarak TL cinsinden iade edilir.

X-AYLIKLARIN KESİLMESİ:
Borçlandıkları sürelere istinaden aylık bağlananların aylıkları, yurtdışında yabancı ülke mevzuatına tabi çalışmaya, ikamete dayalı bir sosyal sigorta yada sosyal yardım ödeneği almaya başladıkları tarihden itibaren kesilir.

XI-BORÇLANMA YAPANLAR EMEKLİ OLDUKLARINDA ÜLKEMİZDE İŞYERİ AÇARAK YADA HİZMET AKDİ İLE ÇALIŞMA HAKLARI VAR MI?
Yurtdışında geçen sigortalılık sürelerini borçlanmak suretiyle aylık bağlananlardan Türkiye’de sigortalı çalışmaya başlayanlar hakkında 5510 sayılı Kanunun sosyal güvenlik destek primine ilişkin hükümlerinin uygulanacağı öngörülmüştür.19/06/2010 tarihinden önce de tarımsal faaliyetine devam edenler, 2926 sayılı  Kanunun 4 üncü maddesine göre sigortalı sayılmadıklarından, ayrıca haklarında 5510 sayılı Kanunun 30 uncu maddesinin üçüncü fıkrasında aylıklarının kesilmesi ve sosyal güvenlik destek primine tabi tutulmalarına ilişkin hükümlerin uygulanmayacağı öngörüldüğünden, bunların 3201 sayılı Kanuna göre bağlanan aylıklarının sosyal güvenlik destek primine tabi tutulmaksızın ödenmesine devam edilmektedir. 5997 sayılı Kanunda, 01.10.2008 ila 19.06.2010 tarihleri arasında gerek aylık başlangıç tarihi itibariyle sigortalı işinden ayrılmadığı yada faaliyetini sona erdirmediği gerekçesiyle aylıkları iptal edilenlerin, gerekse aylık başlangıç tarihinden sonra yeniden sigortalı bir işte çalışmaya ya da faaliyete başlaması nedeniyle aylıkları kesilenler hakkında belirtilen süre içinde sosyal güvenlik destek primine ilişkin hükümlerin uygulanmasına imkan bulunmamaktadır. 19.06.2010 tarihinden sonra yeniden tahsis talebinde bulunmaları halinde, ilgili kanunlarda yazılı şartlarla yeniden aylık bağlanacak ve bu kanunlarda öngörülen sosyal güvenlik destek primine ilişkin hükümler uygulanacaktır.  

SONUÇ:
Zorunlu göç kapsamında ülkemize gelen Bulgaristan’daki soydaşlarımız bu haklarını kullanarak daha önce emekli olma şansını yakaladılar.SGK’tan birtakım bürokratik engellerle de karşılaşsalar bile bu hak onlar için emeklilik adına bir can simiti olmuştur.Borçlanma miktarları yüksek olduğundan üç aylık sürenin en az altı ay’a çıkartılması kanımca uygun olacaktır.Yurtdışı  Borçlanması yapanların SGDP’li olarak çalışmaları imkansız iken 5997 sayılı yasa ile giderilmiştir.Bu uygulama ile yurtdışı borçlanmasıyla emekli olanlara ülkemizde çalışma imkanı yasal olarak tanınmıştır. 
Hazırlayan: 
Vedat İLKİ 
Ücretlendirme, İş ve Sosyal Güvenlik Uzmanı 
Kaynak:
3201 sayılı Kanun
2010/80 sayılı Genelge
2010/103 sayılı Genelge
SGK Yurtdışı  Borçlanma Ders Notları-Eylül 2010
Kaynak:  http://www.muhasebenet.net/makale_vedat%20ilki_yurtdisi%20borclanmada%20zorunlu.html

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here